Eklampsi Nedir?

Eklampsi, gebelikte görülen en ciddi komplikasyonlardan biridir. Yunancada 'gökten düşen yıldırım' anlamına gelen bu terim, gebelik sırasında veya doğumdan hemen sonra hipertansif bir bozukluğa bağlı olarak gelişen, başka bir nedenle açıklanamayan yeni başlangıçlı jeneralize tonik-klonik nöbetlerle karakterize edilir.

Gelişmiş ülkelerde tüm doğumların yaklaşık %0.005'ini etkilerken, gelişmekte olan ülkelerde bu oran %1'e kadar çıkabilmektedir. Preeklampsi ve eklampsi, dünya genelinde anne ölümlerinin önde gelen nedenleri arasında yer almaktadır.

Eklampsi Neden Oluşur? (Etiyoloji)

Eklampsinin kesin nedeni hâlâ tam olarak aydınlatılamamıştır. Ancak araştırmalar çeşitli faktörleri ön plana çıkarmaktadır:

•        Anormal plasenta gelişimi ve yetersiz uterovasküler kan akımı

•        Kan-beyin bariyerinin bozulması ve serebral ödem

•        Beyin otoregulayon mekanizmasının çöküşü

•        Endotel hücre disfonksiyonu

•        Oksidatif stres ve serbest radikal üretiminde artış

•        Genetik yatkınlık ve immünolojik faktörler

•        Koagülasyon anormallikleri

Plasenta yeterince derin implante olamadığında veya kan damarları gerektiği gibi genişleyemediğinde, plasenta yeterli kan alamaz. Bu durum anne kan dolaşımını etkileyen sinyal maddelerinin salgılanmasına yol açarak hipertansiyona neden olur.

Risk Faktörleri

Aşağıdaki durumlar eklampsi riskini artırmaktadır:

•        Önceki gebelikte preeklampsi veya eklampsi öyküsü

•        İlk gebelik (nulliparite)

•        Çoğul gebelik (ikiz, üçüz vb.)

•        İleri anne yaşı (35 yaş ve üzeri) veya genç yaş (17 yaş altı)

•        Kronik hipertansiyon, diyabet veya böbrek hastalığı

•        Obezite (VKİ > 30)

•        Ailede preeklampsi/eklampsi öyküsü

•        Lupus veya antifosfolipid sendromu gibi otoimmün hastalıklar

•        Önceki gebelikten bu yana 10 yılı aşan süre

•        In vitro fertilizasyon (IVF) ile gerçekleşen gebelik

•        Siyahi veya Hispanik etnik köken (sistemik eşitsizliklere bağlı yüksek risk)

•        Yetersiz doğum öncesi bakım

Belirtiler ve Uyarı İşaretleri

Tedavi

Eklampsi bir obstetrik acildir ve doğum, tedavinin tek kesin yöntemidir. Nöbet yönetimi ve kan basıncı kontrolü ilk adımlardır.

Nöbet Yönetimi

Eklamptik nöbetlerin tedavisinde ilk tercih ilaç intravenöz magnezyum sülfat ‘tır:

•        Yükleme dozu: 4-6 g IV (15-20 dakikada)

•        İdame dozu: Saatte 1-2 g sürekli IV infüzyon

•        Magnezyum kontrendike ise veya yetersiz kalıyorsa: lorazepam (2-4 mg IV) veya diazepam (5-10 mg IV)

Kan Basıncı Kontrolü

Sistolik ≥160 mmHg veya diyastolik ≥110 mmHg üzerinde hipertansiyon mutlaka tedavi edilmelidir:

•        Hidralazin: 5-10 mg IV bolus

•        Labetalol: 20 mg IV bolus (başlangıç dozu)

•        Nifedipin: 10 mg oral kapsül (alternatif)

Doğum

Anne ve fetus stabilize edildikten sonra doğum planlanır. Vaginal doğum tercih edilmekle birlikte, obstetrik endikasyonlar veya annenin durumunun kötüleşmesi halinde sezaryen gündeme gelebilir. 32 haftanın altındaki prematüre doğumlarda antenatal steroid (betametazon veya deksametazon) uygulaması önerilir.

Komplikasyonlar

Anneye ait komplikasyonlar:

•        Kalıcı SSS hasarı (tekrarlayan nöbetler veya intrakraniyal kanama)

•        Dissemine intravasküler koagülopati (DIC)

•        Böbrek yetmezliği

•        Akciğer ödemi

•        Kalp yetmezliği veya miyokard enfarktüsü

•        Aspirasyon pnömonisi

•        İnme

•        HELLP sendromu

•        Maternal ölüm (%0-14 gelişmiş ülkelere göre değişmekte)

Bebeğe ait komplikasyonlar:

•        Fetal bradikardi (nöbet sırasında vakaların %79'unda)

•        Prematüre doğum

•        İntrauterin büyüme kısıtlılığı (IUGR)

•        Plasental dekolman (ablasyo plasenta)

•        Fetal hipoksi ve perinatal mortalite (%13-30)

Korunma

Preeklampsinin önlenmesi, eklampsiye ilerleme riskini azaltır. Önerilen korunma yöntemleri:

•        Yüksek riskli kadınlarda günde 81-150 mg düşük doz aspirin (gebeliğin 12. haftasından başlayarak doğuma kadar) — ACOG, SMFM ve ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü tarafından önerilmektedir

•        Gebelik öncesi kronik hastalıkların iyi yönetimi (hipertansiyon, diyabet, böbrek hastalığı)

•        Düzenli doğum öncesi takip

•        Sağlıklı vücut ağırlığının korunması

•        Düzenli fiziksel aktivite

•        L-arjinin ve antioksidan vitamin takviyelerinin yüksek riskli gebeliklerde (özellikle 24. haftadan önce başlandığında) faydalı olabileceğine dair kanıtlar mevcuttur

Prognoz ve Uzun Vadeli Sonuçlar

Zamanında ve uygun tedavi ile pek çok kadın eklampsiden iyileşir. Ancak uzun vadede bazı riskler devam etmektedir:

•        Eklampsili kadınların yaklaşık %25'i sonraki gebeliklerde hipertansiyon geliştirmektedir

•        Eklampsinin tekrarlama olasılığı yaklaşık %2'dir

•        İlerideki yaşamda kardiyovasküler hastalık, inme ve epilepsi riski artmaktadır

•        Hastaların %56'sına kadarında geçici kortikal körlük gibi nörolojik problemler görülebilir

•        Uzun vadeli nörobilişsel değerlendirme çalışmaları yönetici işlevler, bellek ve dikkatin büyük ölçüde korunduğunu göstermiş; ancak motor işlevler ve anksiyete/depresyon ölçümlerinde hafif bozulma tespit edilmiştir

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Eklampsi neden olur?

Kesin neden bilinmemekle birlikte, plasenta gelişimindeki anormallikler temel etken olarak kabul edilmektedir. Plasenta yeteri kadar derin implante olamadığında, kan damarları gerektiği gibi genişleyemez ve bu durum annenin kan basıncını etkileyen bir dizi olayı tetikler. Genetik, immünolojik ve çevresel faktörler de rol oynamaktadır.

Eklampsi ile preeklampsi arasındaki temel fark nedir?

Preeklampsi; yüksek kan basıncı, idrarda protein ve çeşitli organ tutulum bulguları ile tanımlanır. Eklampsi ise preeklampsinin en ciddi komplikasyonu olup nöbetin eklenmesiyle ortaya çıkar. Başka bir deyişle, eklampsi preeklampsinin nöbete ilerlemiş halidir.

Eklampsi tedavi edilebilir mi?

Eklampsinin kesin tedavisi doğumdur. Doğumla birlikte plasenta vücuttan uzaklaştırılır ve altta yatan neden ortadan kalkar. Doğum öncesinde nöbetler magnezyum sülfat ile kontrol altına alınır ve kan basıncı antihipertansif ilaçlarla düşürülür.

Eklampsi nöbeti nasıl anlaşılır?

Eklampsi nöbeti genellikle tonik-klonik (kasılma ve gevşeme) tipinde olup bilinç kaybı ve ardından kısa süreli konfüzyon eşlik eder. Nöbet öncesinde şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu veya üst karın ağrısı gibi uyarı belirtileri olabilir.

Eklampsi ne zaman ortaya çıkabilir?

Vakaların büyük çoğunluğu (%50-70) doğum öncesinde, %20-30'u doğum sırasında ve %20-30'u doğumdan sonra görülür. Doğum sonrası eklampsi genellikle ilk 48 saat içinde ortaya çıkar; ancak nadir vakalarda doğumdan 23 güne kadar gecikebilir.

Eklampsi bebegi etkiler mi?

Evet, eklampsi bebeği de etkileyebilir. Nöbet sırasında fetal bradikardi gelişebilir. Prematüre doğum, intrauterin büyüme kısıtlılığı, plasental dekolman ve hipoksi gibi komplikasyonlar bebeğin sağlığını tehdit edebilir. Bu nedenle eklampsi her zaman annenin ve bebeğin sıkı takip edildiği bir ekip yaklaşımıyla yönetilmelidir.

Bir sonraki gebelikte eklampsi tekrar edebilir mi?

Eklampsinin tekrarlama riski yaklaşık %2 iken preeklampsinin tekrarlama riski daha yüksektir (yaklaşık %25). Bir önceki gebelikte eklampsi geçiren kadınlar, bir sonraki gebelikte 'riskli gebe' olarak değerlendirilmeli ve düşük doz aspirin kullanımı gibi önleyici tedbirler göz önünde bulundurulmalıdır.

Magnezyum sülfat neden kullanılır?

Magnezyum sülfat, 50 yılı aşkın klinik deneyim ve veriye dayanarak eklamptik nöbetlerin hem tedavisinde hem de önlenmesinde standart ilaç haline gelmiştir. Beyin kan akımını iyileştirdiği ve serebral vazospazmı azalttığı düşünülmektedir. Şiddetli preeklampsili hastalarda nöbet profilaksisi amacıyla da verilmektedir.

Eklampsi ölümcül müdür?

Gelişmiş ülkelerde maternal mortalite oranı %0-1.8 gibi düşük seviyelerdedir. Gelişmekte olan ülkelerde bu oran %14'e çıkabilmektedir. Dünya genelinde eklampsi ve preeklampsi her yıl yaklaşık 63.000 anne ölümüne neden olmaktadır. Erken tanı ve uygun tedavi ile pek çok kadın iyileşmektedir.

Eklampsiyi önlemek mümkün müdür?

Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da risk yönetimi ile eklampsi gelişme olasılığı azaltılabilir. Yüksek riskli hastalarda düşük doz aspirin kullanımı en etkili önleyici yaklaşımdır. Düzenli doğum öncesi takip, erken preeklampsi tanısı ve uygun yönetim ile eklampsiye ilerleme riski önemli ölçüde düşürülebilir.