Nonalkolik (Alkole bağlı olmayan) yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD), karaciğerde yağ birikmesiyle karakterize edilen bir tıbbi durumdur. Amerika'daki yetişkinlerin yaklaşık dörtte birinde görülen çok yaygın bir hastalıktır. Ancak gebelik sırasında ortaya çıktığında, hem anne hem de bebek için ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

Tıp camiası, hastalığın daha iyi anlaşılması adına NAFLD terimini metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı (MASLD) olarak yeniden adlandırma sürecindedir. Steatoz, bir organda yağ birikimi anlamına gelir. 

Yağlı Karaciğer Hastalığı Varsa Gebe Kalınabilir mi?

 Evet, gebe kalınabilir. Yağlı karaciğer hastalığı giderek yaygınlaştıkça, daha fazla kadın bu durumla gebeliğe girmektedir. Yakın zamanda yapılan bir araştırma, NAFLD'nin gebelikte son 10 yılda neredeyse üç katına çıktığını göstermiştir.

NAFLD hem anne hem de bebek için riskleri artırır:

•        Gebelikte yüksek tansiyon

•        Preeklampsi

•        Doğum sonrası kanama

•        Erken doğum

Bu nedenle NAFLD, gebelikte yüksek riskli bir durum olarak kabul edilir. Eğer NAFLD'niz varsa ve bebek sahibi olmak istiyorsanız, bu riskler hakkında bilgi edinmek için gebelik öncesi danışmanlık almanız önerilir.

Gebelikte Yağlı Karaciğer Türleri

Gebelik sırasında ortaya çıkabilen iki tür yağlı karaciğer vardır:

1. Gebeliğin Akut Yağlı Karaciğeri (AFLP)

Gebeliğin akut yağlı karaciğeri çok nadirdir. Her yıl 7.000 gebelikten birinden azında görülür. Ancak çok ciddi olabilir. AFLP sırasında karaciğerde yağ birikir ve tedavi edilmezse karaciğer yetmezliğine yol açabilir.

Genellikle üçüncü trimesterde, gebeliğin 30. ve 38. haftaları arasında ortaya çıkar, ancak 18. haftada veya doğumdan 4 gün sonrasına kadar geç görülebilir. Tedavi için doktorunuz mümkün olan en kısa sürede doğum yapmanızı isteyecektir.

2. Nonalkolik Yağlı Karaciğer Hastalığı (NAFLD)

Bu durum karaciğerde aşırı yağ birikimi ile karakterizedir. Alkolik yağlı karaciğer hastalığından (AFLD) farklı olarak, aşırı alkol tüketiminden kaynaklanmaz. Muhtemelen sağlıklı kiloda olmama veya obezite ve bununla ilişkili durumlardan kaynaklanır.

Fazla kilolu kişilerin %75'inde ve tip 2 diyabetli kişilerin üçte ikisine kadarında NAFLD olduğu tahmin edilmektedir. Gebeliğe girerken NAFLD'ye sahip olabilir veya hamile iken geliştirebilirsiniz.

20'li ve 30'lu yaşlarındaki Amerikalı kadınların yaklaşık üçte birinde obezite bulunmaktadır, bu nedenle hamile kaldıklarında zaten NAFLD'ye sahip olabilirler. Gebelik sırasında da geliştirebilirler çünkü hamileyken insülin direnci geliştirme olasılığınız daha yüksektir ve bu da sizi NAFLD'ye karşı daha savunmasız hale getirir.

Gebelikte Yağlı Karaciğer Nedenleri

AFLP veya NAFLD varsa, karaciğerinizde çok fazla yağ vardır. Karaciğerinizde birikir ve tıkar, bu da normal karaciğer fonksiyonunu bozar. Tedavi edilmezse karaciğer yetmezliğine ve bazen ölüme yol açabilir.

AFLP'nin Nedeni

AFLP'nin genetik bir bozukluktan kaynaklandığı görülmektedir. Gebeliğin son trimesterinde, vücudunuz ve bebeğinizin büyümesi ve gelişmesi için önemli bir yakıt kaynağı olan serbest yağ asitlerinde büyük bir artış olur.

AFLP'li kişiler, mitokondriyal disfonksiyon nedeniyle bu yağ asitlerini verimli bir şekilde parçalayamazlar. Mitokondriler hücrelerinizin güç merkezleridir. Yağ asitlerini vücudunuzun protein, karbonhidrat ve yağ gibi besinleri işlemek için kullanabileceği yakıta dönüştürürler.

AFLP vakalarının yaklaşık %20'si LCHAD ( Long-chain 3-hydroxyacyl-CoA dehydrogenase ) enzim eksikliğinden kaynaklanmaktadır. LCHAD, vücudunuzun yağ asitlerini parçalamasına yardımcı olur. Her iki ebeveynin de bu geni bebeğe aktarabilmesi için LCHAD eksikliği geni olmalıdır.

Gebelikte Yağlı Karaciğer Belirtileri

AFLP Belirtileri

AFLP belirtilerinin çoğu gebeliğin 30. ve 38. haftaları arasında ortaya çıkar. Ancak daha erken veya geç de olabilir.

Erken belirtiler:

•        Mide bulantısı

•        Kusma

•        Karın ağrısı

•        Yorgunluk

•        Baş ağrısı

•        İştah kaybı

•        Yüksek tansiyon

Belirtiler kötüleştikçe, karaciğer yetmezliği belirtileri görülebilir:

•        Sarılık (cildin veya gözlerin beyazının sarıya dönmesi)

•        Ensefalopati (kafa karışıklığı veya odaklanamama)

•        Karnınızda şişme

•        Kan pıhtılaşması

AFLP'li kişilerin yaklaşık %20'si HELLP sendromu geliştirir ve %20-40'ı şiddetli preeklampsi yaşar. Özellikle üçüncü trimesterde AFLP'nin uyarı işaretlerinden haberdar olmak ve mümkün olan en kısa sürede tıbbi yardım almak önemlidir.

NAFLD Belirtileri

NAFLD varsa, genellikle herhangi bir belirti yoktur. Varsa, yorgun hissedebilir ve/veya midenizin sağ üst tarafında rahatsızlık olabilir.

Karaciğer yetmezliği olduğunda geç aşamalarda görülebilecek belirtiler:

•        Kaşıntı

•        Şişkin karın

•        Kolay morarma ve kanama

•        Sarılık

•        Ensefalopati

•        Cildinizin hemen altında örümcek benzeri kan damarları

Yağlı Karaciğerle Hamile Kaldığınızda Ne Olur?

Gebeliğin akut yağlı karaciğeri üçüncü trimestere kadar gelişmez. Ancak sağlıklı kiloda olmama, obezite veya tip 2 diyabet gibi risk faktörleriniz varsa, zaten yağlı bir karaciğeriniz olabilir ve bunun farkında bile olmayabilirsiniz.

Yakın zamanda yapılan bir çalışmaya göre NAFLD'li hamile kişiler belirli komplikasyon riskine daha fazla maruz kalmaktadır. Çalışma 2012 ile 2016 yılları arasında 18 milyondan fazla doğuma baktı. 5.640 hamile kişide NAFLD bulunurken, 115.000'den fazlasında diğer kronik karaciğer hastalıkları vardı.

NAFLD'li kişilerde şu durumlar daha sık görülmüştür:

•        Preeklampsi, eklampsi veya HELLP sendromu geliştirme olasılığı 3 kat daha fazla

•        Gestasyonel diyabet (%23'e karşı %7-8)

•        Doğum sonrası kanama (%6'ya karşı %3-5)

•        Erken doğum (%9'a karşı %5-7)

•        Büyük doğum ağırlıklı bebek sahibi olma olasılığı neredeyse 2 kat daha fazla

Gebelik Sırasında Yağlı Karaciğer Nasıl Tedavi Edilir?

AFLP Tedavisi

Gebelik sırasında AFLP gelişirseniz, doktorunuz hemen doğum yapmanızı isteyecektir. Gebeliğinizde ne kadar ilerlemiş olursanız olun bu geçerlidir. Bebeğinizi doğurtmazsanız, akut karaciğer yetmezliği geliştirebilir ve ölebilirsiniz.

Hemen hastaneye yatırılacaksınız, hatta yoğun bakım ünitesine kabul edilebilirsiniz. Bu süre zarfında doktorlar şunları izlemek için kan testleri yapacaktır:

•        Tam kan sayımınız

•        Karaciğer enzimleri

•        Protrombin zamanı

•        Karaciğer yetmezliği için amonyak seviyeleri

•        Kan şekeri seviyeleri

Bebeğinizin kalp atış hızı sürekli izlenecektir. Sıkıntı belirtileri gösterirlerse, bebeğinizi hemen doğurtmanız gerekebilir.

32 haftadan az hamileyseniz, hastane doğumdan 24 saat önce IV yoluyla magnezyum sülfat verebilir. Bu, bebeğinizde serebral palsi veya beyin kanaması riskini azaltır.

Çoğu zaman AFLP doğum yaptıktan sonra kaybolur. Doktorlarınız karaciğer fonksiyonunuzu kontrol etmek için sık kan testleri yapacaktır. Genellikle doğumdan sonraki bir hafta ile 10 gün içinde normale döner.

Bebeğinizin LCHAD eksikliği için test edilmesi gerekecektir. Yenidoğan tarama panelinin bir parçası olarak yapılabilir. LCHAD eksikliği varsa, yüksek karbonhidratlı, düşük yağlı bir diyete ihtiyaç duyacaklardır.

NAFLD Yönetimi

Hamile olursanız ve NAFLD'niz varsa, bir perinatoloji uzmanının kontrolü altında olmalısınız. Preeklampsi, eklampsi ve HELLP sendromu belirtileri açısından sizi yakından izleyeceklerdir.

Bazı doktorlar NAFLD'li kişilerin gebeliklerinin büyük bir bölümünde günlük düşük doz aspirin alması gerektiğini düşünmektedir. Bu zaten preeklampsi geçmişi olan veya 34 haftadan önce erken doğum yapanlar için önerilmektedir.

Önemli Noktalar

Yağlı karaciğer, karaciğerinizde çok fazla yağ biriktiğinde ve işini yapmasını zorlaştırdığında oluşur. Gebelik sırasında iki tür yağlı karaciğer oluşabilir: gebeliğin akut yağlı karaciğeri (AFLP) ve nonalkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD).

Her ikisi de hem sizin hem de bebeğiniz için ciddi, yaşamı tehdit eden komplikasyonlara neden olabilir. AFLP teşhisi konursa, karaciğer yetmezliğini önlemek için bebeğinizi hemen doğurtmanız gerekecektir.

NAFLD'niz varsa, preeklampsi, eklampsi ve HELLP sendromu gibi yaşamı tehdit eden durumların belirtileri açısından gebeliğiniz boyunca yakından izleneceksiniz. Her iki yağlı karaciğer hastalığı türü için de yüksek riskli obstetriği yöneten bir doktor türü olan anne-fetüs tıbbı uzmanının bakımı altında olmanız gerekecektir.

Sık Sorulan Sorular

Yağlı karaciğeriniz varsa hamile kalmak güvenli midir?

Hamile kalan ve NAFLD'si olan kişilerin gestasyonel diyabet, preeklampsi, eklampsi veya HELLP sendromu gibi belirli komplikasyonlara yakalanma olasılığı daha yüksektir. Ayrıca erken doğum yapma ve doğum sonrası şiddetli kanama gibi komplikasyonlara sahip olma olasılıkları da daha yüksektir. Gebeliğiniz, sizi gebeliğiniz boyunca yakından izleyebilecek bir anne-fetüs tıbbı uzmanı tarafından yönetilmelidir.

Hamileyken yağlı karaciğer gelişirse, bunu tersine çevirip hamile kalabilir misiniz?

Gebelik sırasında gelişebilen akut yağlı karaciğeri (AFLP) tersine çeviremezsiniz. Tek tedavi hemen doğum yapmaktır.

Gebelik sırasında karaciğerimi nasıl temizleyebilirim?

Karaciğeriniz, hamile olsanız da olmasanız da kendini doğal olarak temizler. Görevi toksinleri atık ürünlere dönüştürmek ve önemli besinleri parçalamaktır. Hamileyken bunu temizlemek için bir şey yapmanıza gerek yoktur.

Aslında, reklamı yapılan bazı karaciğer temizlikleri hem size hem de doğmamış bebeğinize zarar verebilir. Gebelik sırasında karaciğerinizi sağlıklı tutmak için aşırı kilo almaktan kaçınmak ve alkol tüketmemek en iyisidir. Gebelikler arasında, obezite NAFLD ile bağlantılı olduğundan sağlıklı kiloda olduğunuzdan emin olun.