SEKS ACI VERDİĞİNDE

Disparuni, cinsel ilişki sırasında veya sonrasında genital bölgede hissedilen kalıcı veya tekrarlayan ağrı olarak tanımlanır. Bu durum, kadınlarda daha yaygın olmakla birlikte her yaştan ve cinsiyetten bireyi etkileyebilir. Disparuni, yalnızca fiziksel bir rahatsızlık değil, aynı zamanda duygusal ve psikolojik etkileri olan, ilişkileri olumsuz etkileyen önemli bir sağlık sorunudur.

Araştırmalar, kadınların yaklaşık %75'inin yaşamlarının bir döneminde ağrılı cinsel ilişki yaşadığını göstermektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nde tüm bireylerin %28'inin en az bir kez disparuni deneyimlediği tahmin edilmektedir. Ancak bu rakamın gerçekte daha yüksek olabileceği düşünülmektedir, çünkü birçok kişi bu hassas konuda yardım aramaktan çekinmektedir.

Erkeklerde Ağrı Lokalizasyonları

•        Penis başında

•        Penis gövdesinde

•        Testislerde

•        Pelvis bölgesinde

Disparuni Tipleri

Ağrının lokalizasyonu ve zamanlaması, disparuninin tipini belirlemeye yardımcı olur:

Lokalizasyona Göre Disparuni Tipleri

1. Giriş Ağrısı (İntroital veya Yüzeysel Disparuni):

•        İlk penetrasyon sırasında vajina girişinde hissedilir

•        Tampon kullanımında bile ağrı olabilir

•        Nedenler: Hormonal değişiklikler, vulvar veya vajinal kuruluk, kronik irritasyon, enfeksiyon veya yaralanma

2. Pozisyonel Ağrı:

•        Genellikle pelvik taban kasları ile ilişkilidir

•        Vajinal kuruluk veya enfeksiyona bağlı olabilir

3. Derin Ağrı (Çarpışma Disparunisi):

•        Derin penetrasyon sırasında ortaya çıkar

•        Belirli cinsel pozisyonlarda daha kötü olabilir

•        Nedenler: Mesane veya bağırsak problemleri, pelvik taban disfonksiyonu, endometriozis veya pelvik konjesyon sendromu

Zamana Göre Disparuni Tipleri

•        Primer disparuni: Cinsel olarak aktif olmaya başladığınızdan beri var olan ağrı

•        Sekonder disparuni: Daha önce ağrısız cinsel ilişki yaşadıktan sonra gelişen ağrı

•        Tam disparuni: Her cinsel ilişkide ağrı hissetme

•        Durumsal disparuni: Ağrının yalnızca belirli zamanlarda ortaya çıkması

Belirtiler ve Semptomlar

Disparuni yaşayan kişiler şu belirtileri hissedebilir:

•        Penetrasyon sırasında veya girişte keskin ağrı (hatta tampon kullanırken bile)

•        İtme hareketleri sırasında derin ağrı

•        Cinsel ilişkiden sonra saatlerce süren zonklama veya sızlama

•        Yanma hissi veya sızlayan ağrı

•        Pelvik kramplar

•        Kas gerginliği veya spazmlar

•        Mesane ağrısı

•        Rahatsızlık, batma veya delici ağrı hissi

•        Kaşıntı, kramplar veya keskin ağrı

NE ZAMAN DOKTORUMU GÖRMELİYİM?

Seks sırasında sıklıkla ve şiddetli ağrı duyuyorsanız doktorunuzu görmelisiniz. Doktorunuz öncelikle bu şikâyetinize neden olabilecek jinekolojik problemleri ekarte edecektir. Doktorunuz  bu probleme neden olabilecek cinsel problemlerinizle ilgili olarak ta sizi yönlendirebilecektir.

Disparuninin Nedenleri

Disparuninin birçok farklı nedeni olabilir. Bu nedenler fiziksel, tıbbi veya psikolojik faktörlerden kaynaklanabilir. Ağrının zamanlaması ve lokalizasyonu, altta yatan nedeni belirlemeye yardımcı olur.

Fiziksel ve Tıbbi Nedenler

1. Yetersiz Lubrikasyon (Vajinal Kuruluk):

En yaygın nedenlerden biridir ve sürtünme nedeniyle ağrıya yol açar.

•        Yetersiz ön sevişme

•        Menopoz sonrası östrojen seviyelerinde düşüş

•        Doğum sonrası veya emzirme dönemindeki hormonal değişiklikler

•        Belirli ilaçlar: Antidepresanlar, tansiyon ilaçları, sakinleştiriciler, antihistaminikler ve bazı doğum kontrol hapları

2. Cilt Hastalıkları ve İrritasyon:

•        Ülserler (yaralar)

•        Çatlaklar

•        Kaşıntı

•        Yanma hissi

•        Ekzama veya diğer genital bölge cilt problemleri

3. Enfeksiyonlar:

•        Mantar enfeksiyonları (vajinal kandidiyazis/pamukçuk)

•        İdrar yolu enfeksiyonları (ÜYE)

•        Bakteriyel vaginozis

•        Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE): Genital siğiller, herpes veya diğer CYBE'ler

4. Yaralanma veya Travma:

•        Epizyotomi (doğumda yapılan vajina yakınındaki küçük kesik)

•        Doğum sırasında perine yırtığı

•        Histerektomi (rahmin cerrahi olarak çıkarılması)

•        Pelvik cerrahi

•        Kaza veya yaralanma

•        Cinsel istismar veya tecavüz geçmişi

5. Jinekolojik Durumlar:

•        Endometriozis: Rahim içini döşeyen dokuya benzer dokunun yanlış yerde (fallop tüpleri veya karında) büyümesi

•        Pelvik inflamatuar hastalık (PİH): Üst üreme sisteminin enfeksiyonu (rahim, yumurtalıklar veya fallop tüpleri)

•        Pelvik organ prolapsusu: Mesane, bağırsak veya rahmin vajinaya 'düşmesi'

•        Uterus miyomları (rahimdeki kansersiz büyümeler)

•        Over kistleri

•        Retrovert uterus (geriye dönük rahim)

•        Adenomyozis

•        Vulvodynia (vulvada ağrı)

6. Diğer Tıbbi Durumlar:

•        İrritabl bağırsak sendromu (İBS): Özellikle kabızlık varsa cinsel ilişkide ağrıya neden olabilir

•        Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı

•        Kronik sistit veya interstisyel sistit

•        Hemoroidler

•        Pelvik taban disfonksiyonu

•        Sinir problemleri: Belde sıkışmış sinir, pudendal sinir sorunları, sinir iltihabı

•        Radyasyon veya kemoterapi tedavileri: Pelvik bölgeye uygulanan tedaviler kaslar ve dokular üzerinde zararlı etkilere sahiptir

7. Vaginismus:

Vajinal kasların penetrasyon beklentisi ile kasılması ve bu nedenle cinsel ilişkide ağrıya yol açması durumudur.

8. Doğumsal Anomaliler:

•        Vajinal agenezis (tam oluşmamış vajina)

•        İmperfore himen (vajina açıklığını tıkayan bir zar)

Psikolojik ve Duygusal Nedenler

Duygular, cinsel aktivite ile derin bir şekilde iç içedir ve cinsel ağrıda rol oynayabilir. Duygusal faktörler şunları içerir:

•        Psikolojik sorunlar: Anksiyete, depresyon, fiziksel görünüm ile ilgili endişeler

•        İntimiyet korkusu

•        İlişki sorunları

•        Yaşam stresi: Pelvik taban kasları yaşamdaki strese tepki olarak gerilme eğilimindedir

•        Suçluluk veya utanç duyguları

•        Cinsel istismar geçmişi: Anlaşılabilir bir şekilde kasların vajina etrafında kasılmasına neden olabilir

Önemli not: Duygusal faktörlerin disparuni ile ilişkili olup olmadığını belirlemek zor olabilir. İlk ağrı, tekrarlayan ağrı korkusuna yol açabilir, bu da rahatlamayı zorlaştırır ve daha fazla ağrıya neden olabilir. Ağrıyı cinsel ilişki ile ilişkilendirirseniz, seksden kaçınmaya başlayabilirsiniz.

Tanı ve Teşhis

Sağlık hizmeti sağlayıcınız, kapsamlı bir sağlık geçmişi ve fiziksel muayene ile disparuninin altta yatan nedenini teşhis edebilir. Fiziksel muayene, pelvik, karın, vajina veya rahminizin kontrol edilmesini içerebilir.

Tanı Adımları

1.     Detaylı tıbbi öykü: Doktorunuz semptomlarınız, ağrının yeri, zamanlaması ve şiddeti hakkında sorular soracaktır

2.     Pelvik muayene: Vajinal sıvı örnekleri ve idrar enfeksiyon belirtileri için test edilebilir. Bazen rektal muayene de yapılabilir

3.     Ultrason: Transvajinal ultrason üreme sisteminizin daha iyi görüntülenmesini sağlayabilir

4.     Laparoskopi: Nadir durumlarda, diğer testler sonuçsuz kalırsa laparoskopi kullanılabilir

Doktorunuzla Konuşma İpuçları

Ağrılı cinsel ilişki hakkında doktorunuzla açıkça konuşmak önemlidir. Seks gibi hassas bir konuyu tartışmaktan biraz utanç duymak normaldir, ancak sağlık hizmeti sağlayıcınızın bunu daha önce duyduğunu ve size yardımcı olmak için orada olduğunu bilin.

Doktorunuzun size sorabileceği sorular:

•        Ağrı nerede oluşuyor?

•        Ağrı ne sıklıkla oluşuyor?

•        Ne zamandır ağrılı cinsel ilişki yaşıyorsunuz?

•        Ağrı nasıl hissettiriyor?

•        Hangi ilaçları kullanıyorsunuz?

•        Bu bölgede daha önce herhangi bir ameliyat geçirdiniz mi?

•        Genital bölgenizi etkileyen herhangi bir durum için tedavi gördünüz mü?

Tedavi Seçenekleri

Disparuni tedavisi, altta yatan nedene bağlıdır. Sağlık hizmeti sağlayıcınız, semptomlarınızı tedavi etmek için birçok yaklaşım kullanabilir. Örneğin, pelvik taban disfonksiyonu ağrıya neden oluyorsa, fizik tedavi sağlayıcınızın önerdiği ilk tedavi olabilir.

1. Tıbbi Tedaviler

İlaç Tedavileri:

•        Topikal östrojenler: Düşük östrojen nedeniyle vajinal kuruluk varsa, vajinaya uygulanabilir

•        Ospemifen: Menopoza bağlı disparuni için FDA onaylı ilaç

•        Enfeksiyon tedavisi: Mantar enfeksiyonları, bakteriyel enfeksiyonlar veya CYBE için reçeteli ilaçlar

•        Ağrı kesiciler: Reçetesiz satılan ağrı kesiciler cinsel ilişkiden önce alınabilir

Cerrahi Tedavi:

Nadir durumlarda, endometriozis, miyomlar veya diğer yapısal problemler için cerrahi müdahale gerekebilir.

2. Fizik Tedavi Yaklaşımları

A. Pelvik Taban Kas Gevşetme Egzersizleri:

Pelvik taban kasları bacaklarınız arasında, ön tarafta pubik kemikten (kasık kemiği) arka tarafta koksiks veya kuyruk sokumuna kadar uzanır. Tüm pelvik organlarınızı desteklemek için bir hamak gibi çalışırlar. Bu kaslar çok gergin ise, ağrılı cinsel ilişkiye katkıda bulunabilir.

Gevşetme Egzersizi Nasıl Yapılır:

5.     Dizleriniz bükülü ve ayaklarınız yatakta düz olacak şekilde uzanın

6.     Nefes alırken karnınızın yükseldiğini fark edeceksiniz (diyafragmatik nefes alma)

7.     Karnınıza nefes alın, böylece karnınız yükselsin. Nefes tutarken omuzlarınızı gevşek tutun (4-5 saniye)

8.     Nefes tutarken, karnınızı bilinçli olarak aşağı doğru gevşetin ve pelvik taban kaslarınızı önden arkaya açarak gevşetin (idrar yapar gibi, vajinal kaslarınızı açar gibi ve bağırsak açar gibi)

9.     Ardından ağzınızı açık tutarak nefesi 'iç çekerek' verin. Bu tamamen pasif olmalıdır

B. Perine Masajı ve Skar Mobilizasyonu:

Pelvik taban kaslarını gevşetmeye ve skar dokusunu (örneğin doğumdan kaynaklanan) yıkmaya ve daha esnek hale getirmeye yardımcı olabilir.

Perine Masajı Talimatları:

•        Duş veya banyodan sonra başlamak faydalı olabilir

•        Ellerinizi yıkayın ve tırnaklarınızı kısa tutun

•        Dizleriniz bükülü olarak dik pozisyonda rahat edin

•        KY jeli veya E vitamini gibi bir kayganlaştırıcı kullanın

•        Kayganlaştırılmış başparmaklarınızı vajina içine yerleştirin

•        Anüse ve yanlara doğru bastırın, hafif bir gerilme hissedene kadar yaklaşık 1-2 dakika tutun

•        Başparmaklarınızla vajina alt yarısını 'U' şeklinde bir hareketle yavaşça masaj yapın, gevşemeye odaklanırken

C. Pelvik Taban Kuvvetlendirme Egzersizleri:

Güçlü pelvik taban kaslarına sahip olmak, prolapsus semptomları, idrar kaçırma ve cinsel fonksiyon ile yardımcı olabilir ve böylece ağrıyı azaltabilir.

Hem yavaş hem de hızlı egzersizler yapmalısınız:

Yavaş egzersizler: Anüs etrafındaki kasları sıkıp bırakın (gaz çıkarmamaya çalışıyormuş gibi), vajina etrafından (tampon tutuyormuş gibi) ve ön taraftan (idrar yapmamaya çalışıyormuş gibi) sıkın. Mümkün olduğunca sıkı sıkın ve 10 saniyeye kadar tutun. 8-10 kez tekrarlayın, ancak her birinin arasında 4-5 saniye dinlenin.

Hızlı egzersizler: Pelvik taban kaslarınızı hızlı bir şekilde sıkın ve ardından hemen gevşetin. 10-20 kez tekrarlayın.

3. Doğal ve Evde Uygulanabilir Yöntemler

A. Kayganlaştırıcılar (Lubrikantlar):

•        Su bazlı veya silikon bazlı kayganlaştırıcı kullanın

•        Vajina, vulva ve labialara uygulayın

•        Menopoz sonrası veya emzirme sırasında özellikle yardımcı olabilir

B. Vajinal Nemlendirici:

•        Menopoz sonrası genel vajinal kuruluk için Replens gibi vajinal nemlendirici kullanılabilir

•        Östrojen kreminin uygun olup olmadığını doktorunuza sorun

C. Daha Uzun Ön Sevişme ve İletişim:

•        Penetrasyondan önce tamamen hazır olduğunuzdan ve kayganlaştığınızdan emin olun

•        Ön sevişmeye daha fazla zaman ayırın

•        Partnerinizle neyin size uyandırıcı geldiği veya daha fazla zamana ihtiyacınız olup olmadığı konusunda iletişim kurun

D. Farklı Pozisyonlar:

Ağrıya neden olmayan farklı cinsel aktiviteler veya pozisyonlar deneyin. Bazı pozisyonlar daha az derin penetrasyona izin verebilir ve daha rahat olabilir.

E. Diğer Yöntemler:

•        Cinsel ilişkiden önce rahatlamak ve stres atmak için zaman ayırın

•        Cinsel ilişkiden sonra vulvaya buz kompresleri uygulayın

•        Vajinal parfümler, köpük banyolar, kokulu ped ve kokulu tuvalet kağıdı veya mendilleri kullanmayı bırakın

4. Vajinal Dilatörler

Dilatör kullanımı, ilk penetrasyonda ağrınız varsa veya kaslarınız ağrı beklentisiyle kasılıyorsa faydalı olabilir. Menopoz veya kanser tedavileri nedeniyle vajina daralması veya kısalması durumunda da yararlıdırlar. Dilatör kullanımı smear testleri gibi sağlık kontrollerini daha rahat hale getirebilir ve cinsel ilişki sırasında ağrıyı azaltabilir.

Vajinal Dilatör Kullanım Talimatları:

•        Dilatörleri haftada yaklaşık üç kezden günde birkaç kez kullanabilirsiniz

•        Sessiz ve özel bir yerde, dizleriniz bükülü ve bacakları aralanmış şekilde uzanın

•        Dilatörü ve vajina açıklığınızı su bazlı kayganlaştırıcı ile kaplayın

•        Dilatörün yuvarlak ucunu vajinaya nazik basınçla sokun ve kaslarda biraz sıkılık veya hafif rahatsızlık (ağrı değil) hissedene kadar sokmaya devam edin

•        Kaslar gevşerken dilatörü birkaç saniye orada bırakın, ardından biraz daha sokup sokamayacağınıza bakın

•        Vajinayı genişletmeye yardımcı olmak için dilatörü daireler halinde nazikçe hareket ettirin ve vajina uzunluğunu germek için yukarı ve aşağı hareket ettirin, yaklaşık 10 dakika boyunca

•        En küçük dilatörle bunu rahatça yapabildiğinizde, bir sonraki boyuta geçebilirsiniz

•        Dilatör kullanımından sonra herhangi bir kanama varsa, doktorunuza başvurun

•        Dilatörü kaldırmadan önce sıcak sabunlu suda yıkayın ve iyice kurulayın

5. Psikolojik Tedavi ve Danışmanlık

•        Bilişsel davranışçı terapi (BDT): Ağrı ve cinsellikle ilgili olumsuz düşünce kalıplarını değiştirmeye yardımcı olabilir

•        Seks terapisi: Cinsel sorunlar ve ilişki problemleri için özelleşmiş terapi

•        Çift terapisi: Partner ile birlikte intimite ve iletişim sorunlarını çözmek

•        Travma terapisi: Cinsel istismar veya travma geçmişi varsa özelleşmiş tedavi

Olası Komplikasyonlar ve Etkileri

Tedavi edilmezse, disparuni çeşitli komplikasyonlara yol açabilir:

•        İlişki problemleri: Partnerinizle intimite eksikliği, stres veya ilişkide gerilime yol açabilir, her ikinizi de hayal kırıklığına uğramış veya kopuk hissettirebilir

•        Anksiyete veya depresyon: Kronik ağrı ve yapmak istediğiniz şeyi yapamama durumu üzgün, depresif veya kaygılı hissetmenize neden olabilir

•        Seksden kaçınma: Ağrıyı cinsel ilişki ile ilişkilendirirseniz, seks veya intimiteyi dört gözle beklememek yerine kaçınmaya başlayabilirsiniz

•        Çözülmemiş tıbbi durumlar: Altta yatan bir durum ağrılı sekse neden oluyorsa, bu sorunu tedavi etmemek komplikasyonlara yol açabilir

•        Kısırlık riski: Örneğin, ağrınız CYBE'ye bağlıysa, tedavi edilmemiş CYBE'lerin ciddi bir komplikasyonu kısırlık olabilir

Risk Faktörleri

Birçok faktör ağrılı cinsel ilişki riskini artırabilir:

•        Menopoza ulaşmış kadınlar: Özellikle östrojen seviyelerindeki düşüş nedeniyle (ortalama menopoz yaşı 51)

•        Hastalıklar ve tıbbi durumlar: Endometriozis, pelvik inflamatuar hastalık, kronik durumlar

•        Ameliyatlar ve tıbbi tedaviler: Pelvik cerrahi, histerektomi, radyasyon veya kemoterapi

•        Ruh sağlığı sorunları: Anksiyete, depresyon, travma geçmişi

Önemli not: Ağrılı cinsel ilişkinin yaşlanmanın sadece bir parçası olduğunu varsaymayın, çünkü bu her zaman doğru değildir.

Önleme ve Korunma

Disparuni riskini azaltmak için genellikle yapabileceğiniz çok fazla şey yoktur, çünkü genellikle kontrolünüz dışında bir durumdur. Kontrolünüz altındaki bazı faktörler şunlardır:

•        Güvenli ve korunmalı seks yapma

•        İyi hijyen sürdürme

•        Tahriş edici ürünlerden kaçınma

•        Düzenli jinekolojik kontroller yaptırma

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Şu belirtileriniz varsa sağlık hizmeti sağlayıcınızla iletişime geçin:

•        Tekrarlayan veya kalıcı ağrılı cinsel ilişki

•        Yeni veya kötüleşen cinsel ilişki sırasında ağrı

•        Kanama

•        Genital lezyonlar (yaralar)

•        Düzensiz adetler

•        Anormal vajinal akıntı

Doktorunuza sormanız gereken bazı sorular:

•        Ağrıma neyin neden olduğu?

•        Hangi tedaviler mevcut?

•        Ağrımı azaltmak için yapabileceğim bir şey var mı?

•        Daha iyi hissetmem ne kadar sürer?

Prognoz ve Beklentiler

Disparuninin ne kadar süreceği, ağrının altta yatan nedenine ve tedaviye bağlı olarak değişir. Tedavi hemen işe yarayabilir veya sizin için doğru tedaviyi bulana kadar deneme yanılma olabilir. Tüm bunlar ağrılı cinsel ilişki ile ne kadar yaşayacağınızı etkileyebilir.

İyi haber şu ki, genellikle rahatlama bulabilir ve iyileşebilirsiniz. İster ilaç, ister pelvik taban terapisi, ister cerrahi, ister kayganlaştırıcı kullanımı olsun - sağlık hizmeti sağlayıcınız disparuniyi iyileştirebilecek veya ortadan kaldırabilecek bir tedavi bulabilir.

Sonuç

Disparuni (ağrılı cinsel ilişki), fiziksel rahatsızlığa, duygusal sıkıntıya ve intimite kaybına yol açabilir. Ancak bu ağrı ile yaşamak zorunda değilsiniz. Disparuni, yaşamın sadece bir parçası veya yaşlanmanın bir parçası değildir.

Cinsel ilişki sizi acıtıyorsa, sağlık hizmeti sağlayıcınızla iletişime geçin. Bu rahatsız edici bir konu olabilir, ancak ağrınızın altta yatan nedenini bilmek önemlidir. Sağlık hizmeti sağlayıcınız, tekrar tatmin edici bir cinsel yaşam yaşayabilmeniz için tedavi önerebilir.

Unutmayın: Ağrılı cinsel ilişki yaygın bir sorundur ve etkili tedavi seçenekleri mevcuttur. Yardım istemek, sağlıklı ve mutlu bir cinsel yaşam için atılacak ilk ve en önemli adımdır.

Önemli Not

Bu bilgiler genel amaçlı eğitim içindir ve profesyonel tıbbi tavsiyenin yerini tutmaz. Ağrılı cinsel ilişki yaşıyorsanız, uygun teşhis ve tedavi için mutlaka bir sağlık profesyoneline danışınız. Her birey farklıdır ve tedavi planınız bireysel ihtiyaçlarınıza göre özelleştirilmelidir.

Kaynaklar

Bu metin, aşağıdaki güncel tıbbi literatür ve klinik kaynaklara dayanarak hazırlanmıştır:

•        Royal Berkshire NHS Foundation Trust. Dyspareunia (pain when having sex). Physiotherapy Department, October 2024.

•        Cleveland Clinic. Dyspareunia (Painful Intercourse): Causes & Treatment. Health Library, 2024.

•        Mayo Clinic. Painful intercourse (dyspareunia) - Symptoms and causes. Mayo Clinic, 2024.