Tümör Belirteçleri Nedir?

Tümör Belirteçleri Nelerdir?

Aşağıda klinik pratikte en sık kullanılan tümör belirteçleri ve ilişkili oldukları kanser türleri yer almaktadır:

PSA (Prostat Spesifik Antijen)

• Kullanıldığı kanser: Prostat kanseri

• Not: Prostat büyümesi (BPH) ve prostatitte de yükselebilir.

CA 125

• Kullanıldığı kanser: Over (yumurtalık) kanseri

• Not: Adet, endometriozis ve gebelikte artış görülebilir.

CA 15-3

• Kullanıldığı kanser: Meme kanseri

• Not: Daha çok tedavi yanıtı ve takipte kullanılır.

CA 19-9

• Kullanıldığı kanser: Pankreas ve safra yolları kanserleri

• Not: Safra yolu tıkanıklığında yalancı yüksek olabilir.

CEA (Karsinoembriyonik Antijen)

• Kullanıldığı kanserler: Kolon, rektum, mide, pankreas, akciğer

• Not: Sigara içenlerde normalden yüksek olabilir.

AFP (Alfa-fetoprotein)

• Kullanıldığı kanserler: Karaciğer (HCC), testis kanserleri

• Not: Gebelikte fizyolojik olarak yükselir.

β-hCG

• Kullanıldığı kanserler: Testis tümörleri, gestasyonel trofoblastik hastalıklar

NSE (Nöron Spesifik Enolaz)

• Kullanıldığı kanserler: Küçük hücreli akciğer kanseri, nöroendokrin tümörler

Tümör Belirteçleri Ne Kadar Güvenilir?

Tümör belirteçlerinin güvenilirliği iki temel kavramla değerlendirilir:

• Duyarlılık: Kanser varlığında testin pozitif çıkma olasılığı

• Özgüllük: Kanser yokken testin normal çıkma olasılığı

Çoğu tümör belirteci için:

• Erken evre kanserde normal olabilir

• İyi huylu hastalıklarda yüksek çıkabilir

Bu nedenle yalancı pozitif ve yalancı negatif sonuçlar mümkündür. Tek bir ölçüm yerine zamansal değişim (trend) daha değerlidir.

Tümör Belirteçleri Tarama Testi Olarak Kullanılır mı?

Genel olarak tümör belirteçleri toplum genelinde tarama testi olarak önerilmez. Bunun başlıca nedenleri:

• Erken evrede yetersiz duyarlılık

• Yalancı pozitiflik nedeniyle gereksiz biyopsi ve görüntülemeler

• Psikolojik stres ve maliyet artışı

Kısmi İstisnalar

• PSA: Belirli yaş grubunda, bireysel risk değerlendirmesi ile

• AFP: Siroz veya kronik hepatitli hastalarda HCC taramasında yardımcı

Bu testler bile hekim kararıyla ve hasta özelinde kullanılmalıdır.

Tümör Belirteçleri Ne Amaçla Kullanılır?

Tümör belirteçlerinin en değerli olduğu alanlar:

• Kanser tanısı almış hastada tedaviye yanıtın izlenmesi

• Nüks (tekrar) takibi

• Hastalık yükü ve prognoz hakkında fikir edinilmesi

Örneğin cerrahi sonrası düşmeyen veya zamanla tekrar yükselen belirteç, rezidüel hastalık veya nüksü düşündürebilir.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Tümör belirteci yüksek çıkarsa kesin kanser miyim?

Hayır. Tümör belirteçleri kanser dışı birçok durumda da yükselebilir. Kesin tanı için ileri tetkikler gerekir.

Tümör belirteci normal çıkarsa kanser yok mudur?

Hayır. Özellikle erken evre kanserlerde tümör belirteçleri normal olabilir.

Herkese tümör belirteci testi yapılmalı mı?

Hayır. Belirti, risk faktörü veya hekim değerlendirmesi olmadan rutin olarak önerilmez.

Tümör belirteçleri tedavi sırasında neden tekrar tekrar ölçülür?

Tedavinin etkisini değerlendirmek ve hastalığın seyrini izlemek için.

İnternette önerilen “kanser tarama panelleri” güvenilir mi?

Genellikle hayır. Bilimsel kılavuzlarda yeri olmayan bu testler yanlış yönlendirmelere yol açabilir.

Sonuç

Tümör belirteçleri, kanser tanı ve takibinde yardımcı testlerdir. Tarama testi olarak kullanımları sınırlıdır ve sonuçlar mutlaka klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.

Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.