İDRAR KAÇIRMA

İdrar İnkontinansı

İDRAR KAÇIRMA TİPLERİ 

• Stres inkontinans: Mesaneye basınç uygulandığında oluşan idrar kaçırma tipidir. Bu basıncı yani stresi oluşturan şey öksürme, hapşırma, egzersiz yapma, ağır kaldırma gibi nedenlerdir. Bu tip idrar kaçırmanın nedeni mesane çıkışını kapatıp idrar kaçışını engelleyen mekanizmanın bozulmuş olmasıdır. Kadınlarda bunun en büyük nedeni doğum ve menopoza bağlı olarak gerçekleşen değişikliklerdir. Erkeklerde ise prostat bezine yapılan cerrahi müdahalelerdir.

• Sıkışma tipi idrar kaçırma (Urge inkontinans ): Bu idrar kaçırma tipinde aniden oluşan idrar yapma isteği ve takiben istemsiz olarak idrarın kaçırılması söz konusudur. İdrar yapma isteğinin belirmesi ile idrarın kaçması arasında bir kaç saniyeden bir dakikaya kadar geçen bir süre vardır ve kişi genelde tuvalete yetişemeden idrar kaçırılır. Bu idrar kaçırma tipinde sık sık tuvalete gitmek gerekebilir buna geceler de dâhildir ve yaşam kalitesini olumsuz yönde etkiler. Bu tip idrar kaçırmaya: idrar yolu enfeksiyonları, mesaneyi tahriş eden maddeler, Parkinson hastalığı, Alzheimer hastalığı, geçirilen inmeler, multipl skleroz neden olabilir. Eğer bilinen bir neden yok ise bu idrar kaçırma tipi “aşırı aktif mesane” olarak tanımlanır.

• Taşma tipi idrar kaçırma (Overflow inkontinans) sıklıkla veya devamlı olarak damla damla idrar kaçırıyorsanız muhtemelen mesanenizi tam olarak boşaltamıyorsunuz ve fazla gelen idrar damla damla dışarı taşmaktadır. Bazen mesanenizi tam boşaltamadığınız hissine kapılıp idrarınızı yapmak istediğinizde zoru zoruna ve ancak çok az idrar geldiğini görebilirsiniz. Bu tip idrar kaçırmada mesanede bir zedelenme, üretrada (idrarı mesaneden dışarı taşıyan borucuk) bir blokaj; diyabet, multipl skleroz veya omurilik zedelenmesine bağlı sinir tahribatı, veya erkeklerde prostat bezi problemlerine bağlı olarak gelişebilir.

• Kombine inkontinans -Mix inkontinans: bu tip inkontinans yukarda anlatılan idrar kaçırma tiplerinin birden fazlasının aynı kişide bulunduğu durumları tanımlar. Yani aynı kişide hem stres inkontinans hem de urge inkontinansın bulunması gibi.

• Fonksiyonel inkontinans: Özellikle bakım evlerinde kalan yaşlılarda fiziksel veya zihinsel problemleri nedeni ile tuvalete ulaşıp zamanında mesanelerini boşaltamadıkları için görülür. Örneğin ağır romatizmal problemleri nedeni ile hareket zorluğu çeken bir kişi idrar ihtiyacı olduğunda tuvalete yetişip mesanesini uygun şekilde boşaltmayı gerçekleştirmekte zorlanabilir. Buna fonksiyonel inkontinans adı verilir.

• Total inkontinans: Gece ve gündüz devamlı idrarın kaçtığı veya periyodik olarak çok miktarda idrarın kaçırıldığı durumları tanımlar.

Ne zaman doktorunuzu görmelisiniz? 

İdrar kaçırma konusunu doktorunuzla konuşmak sizi rahatsız edebilir veya siz öyle düşünebilirsiniz. Fakat idrar kaçırma probleminiz var ve bu durum sizin yaşam kalitenizi olumsuz etkiliyorsa, bir kaç nedenle profesyonel tıbbi destek almanız isabetli olacaktır:

• İdrar kaçırma, özellikle birlikte kan da geliyorsa altta yatan daha ciddi bir rahatsızlığa işaret edebilir

• İdrar kaçırma günlük aktivitelerinizi kısıtlamanıza toplumdan kaçmanıza neden olabilir

• Özellikle yaşlılarda, tuvalete yetişme telaşı içinde iken düşme ve buna bağlı yaralanmalara neden olabilir.

İdrar kaçırma kendi başına bir hastalık değil, bir belirtidir. Günlük alışkanlıklar, çeşitli tıbbi veya fiziksel problemler nedeni ile oluşabilir. Yapılacak kapsamlı bir inceleme ile altta yatan neden bulunabilir ve tedavi edilebilir.

Geçici idrar kaçırma nedenleri

Bazı gıdalar, ilaçlar geçici idrar kaçırma nedeni olabilir. Bunlardan uzaklaşarak problem halledilebilir. Bunların başlıcaları: 

• Alkol: alkol hem idrar söktürücü olarak etki edebilir, hem de  mesaneyi uyararak ani idrar yapma arzusu oluşturabilir.

• Aşırı sıvı alınması: Özellikle kısa süre fazla miktarda sıvı alınması mesanenizin baş edebileceğinden fazla miktarda idrar oluşumuna neden olabilir.

• Kafein: Kafein hem idrar söktürücü (diüretik) etkiye sahiptir, hem de mesaneyi uyarıcı etkiye sahiptir.

• Mesanenin tahrişi: Gazlı içecekler, çay, kahve (kafeinsiz olanlar dâhil),sunni tatlandırıcılar, mısır şurubu, baharatlı gıda ve içecekler, narenciye suları, domates suyu mesaneyi tahriş ederek idrar kaçırmanıza neden olabilir.

• İlaçlar: Kalp ilaçları, tansiyon ilaçları, sakinleştiriciler, kas gevşeticiler ve bazı diğer ilaçlar mesane kontrolünde problem yaratabilir.

Kolayca tedavi edilebilecek bazı durumlar da idrar kaçırmanıza neden olabilir. 

• İdrar yolu enfeksiyonları: İltihaplar mesanenizi uyararak ani idrar yapma isteği oluşturabilir. Aniden gelişen bu idrar yapma ihtiyaçları, idrar kaçağı ile sonuçlanabilir. İdrar yolu enfeksiyonunun tek belirtisi bu olabilir. İdrar yolu enfeksiyonunun diğer belirtileri idrar yaparken yanma ve idrarın kötü kokması olabilir.

• Kabızlık: Mesane ve rektum (kalın bağırsağın son kısmı) yakın komşudur ve bazı sinirler ikisini de kontrol eder. Rektumda biriken sert gaita bu sinirlerin fazla çalışmasına neden olup idrar sıklığını artırabilir. Bazen de rektumda biriken gaita mesanenin boşalmasına engel olup, taşma tarzı idrar kaçağına neden olabilir.

Sürekli idrar kaçırmanın nedenleri

​İdrar kaçırma süreğen bazı fizik değişiklik ve problemlerden kaynaklanabilir. Bunların başlıcaları aşağıda sıralanmıştır. 

• Gebelik ve doğum: Oluşan hormonal değişiklikler, büyüyen rahmin mesaneye baskısı gibi nedenler gebelerin stres inkontinans yaşamalarına neden olabilir. Doğum sırasında oluşan değişiklikler mesane sinirlerinde zedelenme, bağ ve destek dokularında zedelenme yaparak mesane, rektum ve rahmin leğen kemiği içinde daha aşağılara doğru yer değiştirmelerine, sarkmalarına neden olabilir. Bu sarkmalar neticesinde idrar kaçırmalar başlayabilir.

• Yaşlanmaya bağlı değişiklikler: Yaşlanmaya bağlı olarak mesanenin idrar kapasitesi azalır ve bu da aşırı aktif mesane belirtilerine yol açabilir. Eğer birlikte damar hastalıkları da varsa bu ihtimal artar. Bu yüzden sigarayı bırakmak, yüksek tansiyonu tedavi kontrol altında tutmak, vücut ağırlığını sağlıklı sınırlarda tutmak önemlidir.

• Menopoz sonrası azalan östrojen hormonu nedeni ile mesane ve idrar yollarının içini kaplayan dokular incelir ve buna bağlı olarak idrar kaçırma şikâyetleri yoğunlaşır.

• Histerektomi: Kadınlarda mesane ve rahim  önlü arkalı yakın komşuluk içindedirler ve aynı kas ve bağlardan destek alırlar. Bu bölgeye yapılan ameliyatlar, örneğin rahmin alınması bu destek sistemlerinin yapısını bozarak veya değiştirerek inkontinans problemi yaratabilir.

• Ağrılı mesane sendromu (interstisyel sistit): bu kronik tablo ağrılı ve sık idrar yapma ile karakterizedir. Nadiren de idrar kaçırma nedeni olabilmektedir.

• Prostatit: Mesane kontrolünün kaybedilmesi prostat iltihaplarının tipik belirtisi olmamakla beraber. Bazı vakalarda idrar kaçırma görülebilmektedir.

• Prostat büyümesi (BPH): İyi huylu prostat büyümesi yaşlı erkeklerde zaman zaman idrar kaçırma nedeni olabilmektedir.

• Prostat kanseri: Tedavi edilmemiş prostat kanseri vakalarında stres inkontinans ve urge inkontinans görülebilmektedir. Fakat bu problem daha çok bu vakalara tedavi amacı ile uygulanan ameliyat ve ışın tedavisi sonrası gözlenmektedir.

• Mesane kanseri ve mesane taşları: Bu rahatsızlıklar idrarda kan çıkması ve ağrının yanında idrar kaçırma ile de kendilerini gösterebilmektedir.

• Nörolojik rahatsızlıklar: Multipl skleroz, Parkinson hastalığı, inme, beyin tümörleri, omurilikle ilgili hastalıklar mesane kontrolünü bozarak idrar kaçırmaya neden olabilmektedir.

• Tıkanma (obstruksiyon): İdrar yolunun herhangi bir yerindeki tümörler normal idrar akışını engelleyebilir ve genellikle taşma tarzında idrar kaçaklarına neden olurlar. Yine mesanede oluşan taşlar idrar kaçaklarına neden olabilmektedir.

Aşağıdaki faktörler de idrar kaçırma riskinizi belirler: 

• Cinsiyet: Stres inkontinans kadınlarda daha çok görülür. Gebelik, doğum, menopoz ve kadın anatomisinin özellikleri bunda rol oynar. Erkeklerde ise prostat ile ilgili problemler sıkışma (urge) ve taşma (overflow) tarzı idrar kaçırmalara neden olmaktadır.

• Yaş: Yaşla birlikte mesane ve üretradaki kaslar güç kaybeder. Yaşla birlikte mesanenin tutabileceği idrar miktarında da azalma görülür. Fakat hiç bir zaman yaşla birlikte idrar kaçırılacağı gibi bir kural yoktur. İdrar kaçırma bebeklik dönemi dışında hiç bir yaşta normal olarak kabul edilmez.

• Aşırı kilolu olmak: Fazla kilolar mesane ve etrafındaki kaslar üzerindeki basıncı artırır. Bu durum öksürmekle, hapşırmakla idrar kaçırmayı kolaylaştırır.

• Sigara: Sigaraya bağlı olarak gelişen kronik öksürük atakları idrar kaçırmaya neden olduğu gibi, başka nedenlerle oluşan idrar kaçırmanın da kötüleşmesine neden olabilir. Yine sigara mesanenin hassaslaşmasına yol açarak aşırı aktif mesane belirtilerinin ortaya çıkmasını tetikleyebilir.

• Diğer hastalıklar: Böbrek hastalıkları, diyabet idrar kaçırma riskinizi artırır.

Kronik idrar kaçırmanın komplikasyonları: 

• Cilt problemleri: idrar kaçağına bağlı olarak: ciltte pişik, döküntüler, enfeksiyonlar, yaralar oluşabilir.

• İdrar yolu enfeksiyonları: İdrar kaçırma tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının görülme ihtimalini artırır

• Aktivitelerinizde değişiklik: İdrar kaçırıyor olmanız  sizin normal aktivitelere katılmanıza engel olabilir. Egzersiz yapmayı bırakabilir, tuvaletlerin nerede olduğunu bildiğiniz bölgelerden başka yerlere gitmekten çekinir hale gelirsiniz.

• İş hayatınız etkilenebilir: Bu problem iş hayatınızı olumsuz etkileyebilir. Tuvalet ihtiyacı nedeni ile toplantılardan çıkmak zorunda kalabilirsiniz. Gece tuvalete kalkmak zorunda olmanız uykunuzu almanızı engeller, dinlenemezsiniz. Bu durumda kendinizi yorgun hissedersiniz iş performansınız düşer.

• Özel hayatınız etkilenebilir: Aileniz sık tuvalete gitmenizi anlamlandıramaz, hatta bu durumdan sıkıntılanabilirler. İdrar kaçırma nedeni ile cinsellikten uzaklaşabilirsiniz. Gerginlik ve depresyon görülmesi hiçte nadir değildir. 

İdrar kaçırma ile ilgili sıkıntılar yaşıyorsanız doktora gitmeden önce

• Yaşadığınız rahatsızlıkla ilgili belirtileri not alınız

• Kullandığınız ilaçları yazınız

• Doktorunuza soracağınız soruları not alınız 

Doktorunuz ne yapacaktır? 

Başvurduğunuz doktor işe size sorular sorarak başlayacaktır 

• İlk belirtiler ne zaman başladı

• İdrar kaçırma devamlı mı? Yoksa zaman zaman mı oluyor?

• Belirtiler ne kadar kötü?

• Şikâyetlerinizi artıran veya azaltan şeyler var mı?

• Ne sıklıkta tuvalete gidiyorsunuz?

• Ne sıklıkta idrar kaçırıyorsunuz?

• Mesaneyi tamamen boşaltmakta bir sıkıntınız var mı?

• İdrarda kan var mı?

• Sigara kullanıyor musunuz?

• Alkol alıyor musunuz? Alıyorsanız ne sıklıkta?

• Kafeinli içecekleri ne sıklıkta kullanıyorsunuz?

• Baharatlı, asitli veya tatlı gıdaları ne sıklıkta alıyorsunuz?

Bu bilgiler alındıktan sonra ikinci aşamada bazı test ve prosedürlerin yapılması gerekebilir. 

• Mesane günlüğü: Bir kaç gün süre ile tutacağınız günlükte aldığınız sıvı miktarını, ne zaman tuvalete gittiğinizi, ne kadar idrar yaptığınızı, ne zaman idrar kaçırdığınızı kaydetmeniz istenir.

• İdrar tahlili: İdrarınız laboratuarda incelenerek iltihap, kan veya başka anormalliklerin olup olmadığı incelenir.

• Kan testleri yapılarak idrar kaçırmanıza neden olabilecek hastalıkların olup olmadığı incelenir. 

Bundan sonraki aşamada bazı testler istenebilir: 

• İşeme sonrası kalan idrar ölçümü: Bir kaba idrarınızı boşalttıktan sonra ya ultrasound ile ya da mesanenize yerleştirilen bir sonda ile mesane içinde kalan idrarın hacmi ölçülür. İşeme sonrası mesanede kalan idrarın fazla olması idrar yolunda bir tıkanıklık, mesane kaslarında bir problem veya sinirlerle ilgili bir probleme işaret eder.

• Pelvik yansılanım: Ultrason incelemesi ile idrar yolları ve leğen kemiği içindeki oluşumlar değerlendirilir.

• Stres testi: Mesaneniz dolu iken öksürmeniz istenir ve bu esnada idrar kaçırıp kaçırmadığınız gözlenir.

• Ürodinamik test: Elektronik bir cihaz vasıtası ile kontrol edilen test sırasında mesaneniz bir kateter vasıtası ile sıvı ile doldurulur ve bu sırada mesane içinde oluşan basınç değişiklikleri izlenir. İdrar hissinin ne zaman oluştuğu, mesanenin ne kuvvette kasılabildiği, mesaneyi ne derece boşaltabildiğiniz, uretra içinde oluşan basınç dalgalanmaları gibi veriler kaydedilir.

• Sistogram: Mesanenin içine bir kateter vasıtası ile özel bir boya verilir ve bu sırada röntgen filmi çekilir. Daha sonra işemeniz istenir ve tekrar filminiz çekilir. Böylece idrar yolu ve mesaneniz hakkında bilgi edinilir.

• Sistoskopi: Işıklı bir alet ile mesanenin içine girilerek, direkt göz ile mesane incelenir, gerekirse biyopsi alınır ve bazı tedavi edici işlemler uygulanabilir.  ​

TEDAVİ 

İdrar inkontinansının tedavisi, idrar kaçırmanın tipine, kaçırmanın şiddetine ve altta yatan nedenlere göre farklılıklar gösterir.

Hafif-orta dereceli problemlerin tedavisinde ilk planda davranışsal teknikler ve fizik tedavi seçenekleri kullanılabilir 

• Mesane eğitimi: İdrar yapma ihtiyacı hissedildikten sonra idrar yapmayı belli süre geciktirme amaçlanır. Başlangıç için idrar yapma ihtiyacı hissedildikten sonra tuvalete gidiş 10 dakika geciktirilmeye çalışılır ve bu süre giderek uzatılır. Amaç her iki - dört saatte bir idrar yapabilme hedefine ulaşmaktır. Mesane eğitimi sırasında “çift işeme” eğitimi de yapılabilir: mesane boşaltıldıktan bir kaç dakika sonra tekrar mesane boşaltılmaya çalışılır ve bu sayede mesanede daha az kalıntı idrar bırakmak ve taşma tarzı idrar kaçaklarını engellemek amaçlanır. Mesane eğitimi sırasında yapılabilecek bir diğer eğitim de: idrar yapma hissi oluştuğunda derin ve yavaş soluklar alarak bu hissin bastırılması eğitimidir

• Planlı tuvalet ziyaretleri: Burada amaç ihtiyaca göre değil, periyodik olarak mesaneyi boşaltmaktır. Nihai amaç her iki-dört saatte bir idrarını yapmaktır.

• Sıvı ve diyet kontrolü: Alkol, kafeinli içecekler veya asidik gıdalardan uzak durmak. Sıvı alımını kısıtlamak, kilo vermek ve fizik aktiviteyi artırmak, mesane kontrolü açısından faydalı olabilecek tedbirlerdir.

Fizik tedavi

• Pelvik taban kas egzersizleri: Leğen kemiği tabanındaki kaslar idrar akışını kontrolde önemli rol oynarlar. Bu kasların kuvvetlendirilmesi idrar kaçaklarını azaltabilir ve hatta önleyebilir. Kegel egzersizi denen bu metotta hastanın idrar yaparken idrar akışını kesiyormuş gibi kaslarını kasması istenir. İlk başta zor gibi görülen bu egzersizlerin yapılışı, hangi kas gruplarının kasılacağı konusunda doktorunuz size yol gösterecektir. Bu egzersizler günün her saatinde ve her yerde  (evde, ofiste vs) yapılabilir. Yine kadınlarda bu amaçla vajinaya yerleştirilen konik ağırlıklar ile bu kasların çalışması sağlanabilir. Konilerin ağırlığı giderek artırılır ve bu kas gruplarının kuvvetlenmesi sağlanır.

• Elektrik stimülasyonu: Rektum veya vajinaya yerleştirilen elektrotlarla uygun kaslar uyarılarak çalıştırılır ve kuvvetlenmeleri sağlanır.

İlaçlar 

Davranışsal değişiklik tedavileri uygulanırken genelde beraberinde ilaç tedavisi de uygulanır. Kullanılan ilaçlar antikolinerjik ilaçlar, bazı antidepresanlar ve östrojen dir 

Tıbbi cihazlar 

Özellikle kadınlara yönelik üretilmiş bazı tıbbi cihazlardan tedavi sırasında faydalanabilmekteyiz 

• Uretral tıpa: Tek kullanımlık tampon benzeri bu cihaz üretraya yerleştirilir ve kaçağı önler. Adeta bir musluk gibi görev yapan bu cihazlar 24 saat kullanmaktan ziyade bazı özel durumlarda kullanılır. Örneğin  spor yaparken idrar kaçırdığını bilen bir kadın, spora başlamazdan önce cihazı yerleştirip daha sonra çıkarabilir.

• Peser: çok değişik şekilleri olan bu plastik cihazlar vajinaya yerleştirilir ve mesane ile rahmin açısını düzelterek idrar kaçırmaya engel olur. Özellikle rahim sarkması olan kadınlarda bazı durumlarda tercih edilmektedir.

​Girişimsel tedaviler

Dolgu materyalleri: mesane boynu ve uretra çevresine enjekte edildiğinde uretranın kapanmasını kolaylaştıran maddelerdir. Genelde anestezi bile yapmadan doktor ofisinde uygulanan prosedürlerdir. Enjeksiyonların belli aralıklarla tekrarlanması gereklidir.

• Botoks: Aşırı aktif mesane vakalarında mesane kasına enjekte edilen botoks hastanın şikâyetlerinde azalmaya neden olur. Yalnız bazen mesane kası kasılma kabiliyetini fazlası ile kaybedebilir ve mesaneyi boşaltmak için sonda kullanılması gerekebilir. Fayda gören vakalarda işlemin 6-9 ayda bir tekrarlanması gerekir.

• Sinir uyarıcı: kalp pillerine benzeyen bir cihaz kalçanızın üzerinde cilt altına yerleştirilir ve buradan çıkan elektrot mesanenin önemli bir siniri olan sakral sinire ulaşır. Bu sinire cihaz tarafından yollanan elektrik sinyalleri aşırı aktif mesane belirtilerini kontrol altına alır.

Cerrahi 

Diğer seçenekler işe yaramadığında çeşitli cerrahi müdahale alternatifleri devreye girer. En sık kullanılan cerrahi prosedürler aşağıda özetlenmiştir. 

• Sling prosedürleri: hastanın kendi dokularından elde edilen veya sentetik bir şerit mesane boynundan geçirilerek mesane boynu askıya alınır. Öksürük, hapşırık gibi karın içi basıncı artıran durumlarda bu askı (sling) dokuları destekleyerek idrar kaçırmaya engel olur.

• Mesane boynu süspansiyonu: Genel anestezi veya spinal anestezi altında, karnın alt tarafından yapılan bir kesi ile mesane boynu ve uretraya destek olacak dikişler konulur.

• Sunni sfinkter: özellikle prostat ameliyatlarından sonra gelişen idrar kaçırmalarda kullanılır. Bir çeşit musluktur ve mesane boynu etrafına yerleştirilir. İdrar boşaltılacağı zaman cilt altındaki bir düğmeye basılarak musluk açılır ve idrar boşaltılır.​  

Pet ve kateterler 

Tıbbi yaklaşımlar yeterli kontrol sağlayamadığında kaçan idrarın etraf dokuları tahriş etmesini önleyecek sızan idrarı emecek çok çeşitli ürünler bulunmaktadır. Bunlardan sizin durumunuza uygun olanlarını kullanabilirsiniz. 

Problem mesaneyi  yeterince boşaltamamaya bağlı, taşma tarzı idrar kaçağı ise günde bir kaç kez kendi kendinize takacağınız sonda ile idrarınızı boşaltmanız istenebilir. Bunun nasıl yapılacağını doktorunuz size öğretecektir. 

Eğer idrar kaçırma probleminiz var ise, evinizdeki tuvalette bir takım düzenlemeler yapmalısınız:

• Tuvalete giden koridorda ve tuvaletin içinde takılabileceğiniz tüm mobilya, kilim ve halıları kaldırınız

• Tuvalete giden koridorun ve tuvaletin uygun gece lambaları ile aydınlatılmasını sağlayınız. 

İdrar kaçırma her zaman önlenebilir bir tablo değildir. Riskinizi azaltmak için

• Sağlıklı kiloda olmaya özen gösterin

• Sigara içmeyin

• Kegel egzersizleri yapın

• Mesaneyi tahriş edecek şeylerden uzak durun: Örneğin iki fincan kahveden  fazlasının  idrar kontrolünüzü zorlaştırdığını biliyorsanız, sadece kahveden vazgeçmek yapmanız gereken tek şey olabilir.

• Daha fazla lifli gıda alın: Böylece kabız kalmanız zorlaşır. Kabızlık idrar kaçırmayı tetikleyen bir durumdur.

• Egzersiz yapın: düzenli egzersiz idrar kaçırma riskinizi azaltır.